• Արարատի մարզի եզակիությունը նրանում է, որ լեռնային և հարթավայրային հատվածները տարածքով առանձնանում են իրարից:
• Ամենացածր կետ՝ 801 մ, Արաքս գետի հունի մոտ (հարավ)
• Ամենաբարձր կետ՝ 3555,7 մ, Սպիտակասար լեռնագագաթ (հյուսիս-արևելք)
• Տարածքի բարձրությունների միջև տատանումները կազմում է՝ 2755 մ

Լեռնագագաթներ (≥ 2000 մ ԲԾՄ )

Սպիտակասար – 3555,7 մ

Գեղասար – 3443 մ

Ուղտուսար – 3170 մ

Վիշապասար – 3157 մ

Ծաղկավետ – 3076 մ

Արքաշեն – 2971 մ

Մանկունք – 2927 մ

Միգասար լեռ – 2858 մ

Տասանորդ – 2535 մ

Բնուտ – 2532 մ

Ուրծ – 2446 մ

Ուրծ լեռնագագաթ – 2445,9 մ

Շողեր – 2356 մ

Հանդասար – 2292 մ

Ցրդուտ – 2114 մ

Երիցասար – 2083 մ

Կատարասար – 2069 մ

Կոտուց – 2061,5 մ

Բարսեղիսար – 1993 մ

Խոսրովասար – 1988 մ

Քառագագաթ – 1948 մ

Կարմիր քար – 1948 մ

2000 մետրից ցածր հայտնի լեռներ

• Երանոս – 1824 մ
• Թեժքար – 1735 մ
• Իլկասար – 1462 մ
• Երախ – 1419 մ

• Գեղամա լեռներ – (~70 կմ), բարձրագույն գագաթ՝ Աժդահակ (3597 մ)
• Ուրծի լեռներ – (~25 կմ), բարձրագույն գագաթ՝ Ուրծ (2446 մ)
• Երախի լեռներ – (~16 կմ), բարձրագույն գագաթ՝ Ալսար (1853 մ)
• Մանկունքի լեռներ – (~13 կմ), բարձրագույն գագաթ՝Մանկունք (2927 մ)
• Ուղտուպար /Գեղասար լեռնաբագուկ – (~12 կմ), բ/գԳեղասար (3443 մ)
• Տասանորդի, Դահնակի լեռներ – (~12 կմ), բ/գ՝ Տասանորդ (2535 մ)
• Մժկատարի լեռներ – (~10 կմ), բարձրագույն գագաթ՝ Միգասար (2858 մ)
• Ցրդուտի լեռներ – (~10 կմ), բարձրագույն գագաթ՝Ցրդուտ (2114 մ)
• Կատարասարի լեռներ – (~2,5 կմ), ամենաբարձր կետը՝ Կատար (2069 մ)
• Խաչերի լեռներ – (~4 կմ), բարձրագույն գագաթ՝Արքաշեն (2971 մ)
• Իծասարի լեռներ – (~3,5 կմ), բարձրագույն գագաթ՝Իծասար (1926 մ)
• Շողերի լեռներ – (~2 կմ), բարձրագույն գագաթ՝ Շողեր (2356 մ)
• Երանոսի լեռներ – (~?), բարձրագույն գագաթ՝ Երանոս (~1824 մ)
• Գենուտի լեռներ -(~?), բարձրագույն գագաթ՝ Գենուտ (~2066 մ) Արարատի, Վայոց Ձորի մարզերի և Նախիջևանի ԻՀ -ի սահմանագլխին

• Երախի լեռնանցք – ▲3707 մ, Խոսրովի անտառ պետական արգելոցի տարածքում, Վեդի գյուղից 4,5 կմ հյուսիս–արևմուտք
• Թուխ Մանուկի լեռնանցք – ▲1795 մ, (Արարատ /Վայոց Ձոր մարզերի սահմանագլխին), Դահնակի և Ուրծի լեռնաշղթաների միջև
• Ուրծասարի լեռնանցք – ▲1910 մ, Կապում է Շաղափի և Արածոյի հովիտները։ Լեռնանցքով անցնում է հանրապետական նշանակության H10 (H8 – Ոսկետափ – Վեդի – Լանջառ – M2) ավտոճանապարհը

• Արարատյան դաշտ – ▲800-1000մ, տարածվում է մարզի արևմուտքում, Արաքս գետի երկայնքով՝ 90 կմ երկարությամբ
• Թառնիստ սարավանդ – ▲2500-3500 մ Գեղամա լեռների հարավ-արևմտյան մասում, Գողթ գետի վերնագավառում

Արարատի մարզը տարածվում է հիմնականում Արարատյան դաշտի հարավային և արևելյան հատվածում, որտեղ ձևավորվում են մի քանի ջրբաժան համակարգեր։

• Հյուսիսում՝ Գեղամա լեռների բարձրադիր մասերով (Գնդասար, Մանկունքի, Ծաղկավետ)
• Հյուսիսարևմուտքում՝ Արագածոտնի սահմանային լեռնաշղթաներով
• Արևելքում՝ Վեդիի լեռնաշղթայով
• Հարավում՝ եզերվում է Արաքսի հովտով

Գեղամա լեռների ջրբաժաններ – Գեղամա լեռների լանջերը ծառայում են որպես հիմնական ջրբաժան

• Դեպի հյուսիս և արևելք հոսող ջրերը գնում են Սևանի ավազան
• Դեպի հարավ և արևմուտք հոսող գետերը՝ Արաքսի ավազան

Արաքսի ջրբաժան համակարգ – Մարզի հիմնական ջրբաժանն է, գրեթե բոլոր գետերն ու ջրային հոսքերը թափվում են Արաքս գետը

Ազատի ջրբաժան համակարգ – Մարզի միջին և արևելյան մասերում

• Ակունքները գտնվում են Գեղամա լեռնաշղթայի լանջերին
• Ազատ գետը հոսում է դեպի Արաքս՝ ընդունելով Գողթ, Դալար, Խոսրով և այլ վտակներ

Վեդիի ջրբաժան համակարգ – Մարզի կենտրոնական հատվածում, Վեդի գետի ավազանը ևս Արաքսի վտակ է

• Գլխավոր վտակներն են՝ Խոսրով, Շաղափ և Կոտուց գետերը

Սևանի ավազանի ջրբաժաններ – Սևանի ավազան հոսող ջրերի ջրբաժանը անցնում է Գնդասարից դեպի Մանկունքի և Ծաղկավետ լեռներ, Արարատի և Գեղարքունիքի սահմանագծով

Արարատի մարզի գետերը հիմնականում ունեն լեռնային ակունքներ և հոսում են դեպի strong Արաքսի հովիտը։ Ամենախոշոր գետերն են՝Արաքսը, Ազատը, Հրազդանը և Վեդին։Մարզի հյուսիս-արևելյան մասով հոսում է Ազատ գետը և նրա վտակ Գողթը, որոնք սկիզբ են առնում Գեղամա լեռներից։ Վեդի գետը, իր վտակների (Խոսրով, Կոտուց, Մանկունք) հետ հոսելով Արարատյան հարթավայրի կենտրոնական հատվածով, ունեն ոռոգիչ նշանակություն, նաև մարզի ջրամբարները և ՀԷԿ-երը, ապահովում են Արարատյան դաշտի գյուղատնտեսական համակարգը։

• Արաքս – Քուռ գետի վտակ: Ընդհ. երկարությունը՝ 1072 կմ, որից՝ 200 կմ ՀՀ տարածքում. Ակունքը՝ Բյուրակն լեռներ. Սահմանային գետ է
• Հրազդան – Արաքսի ձախ վտակը, հոսքը՝ Գեղարքունիք, Կոտայք, Արարատ և Երևան. Երկարություն՝ 141 կմ, ակունքը ▲1900 մ, Սևանա լիճ
• Վեդի – Արաքսի ձախ վտակ, Երկարություն՝ 58 կմ, ակունքը ▲2700 մ, Գեղամա լեռների Մանկունք լեռնագագաթի հարավարևելյան լանջեր
• Ազատ – Արաքսի վտակ, հոսում է Արարատ և Կոտայք մարզերի միջև. Երկարություն՝ 55 կմ, ակունքը ▲3000–3200 մ, Գեղամա լեռներ
• Արածո – Արաքսի վտակ, Երկարություն՝ 42 կմ, ակունքը ▲2700 մ, Գնդասարի լեռների Մժկատարի ճյուղավորման լանջեր
• Չորսելավ – Ազատ գետի վտակ, ամռանը ցամաքում է. Երկարություն՝ 35 կմ, ակունքը ▲3600 մ, Գեղամա լեռներ, Աժդահակի լանջեր
• Ոսկեջուր – Ազատի վտակ, Երկարություն՝ 21 կմ, սկիզբը՝ Գեղամա լեռների կենտրոնական կատարային մասի արևմտյան լանջերից, Գողթնի հետ ձևավորում է Ազատ գետը. Հոսքը՝ Արարատ և Կոտայք մարզերում
• Բարակաղբյուր – Վեդիի աջ վտակ, Երկարություն՝ 20 կմ, ակունքը ▲1900 մ, Երանոսի լեռներ
• Կոտուց – Վեդիի աջ վտակ, Երկարություն՝ 18 կմ, ակունքը ▲1900 մ, Երանոսի լեռների լանջեր
• Խոսրով – Վեդիի աջ վտակ, Երկարություն՝ 18 կմ, ակունքը ▲2900 մ, Գեղամա լեռների հրվ-արմ լանջեր և Ուրցաձոր գյ. 4 կմ, ▲1165 մ
• Ողթ – Վեդիի աջ վտակ, Երկարություն՝ 18 կմ, ակունքը ▲2900 մ, Գեղամա լեռների հրվ-արմ լանջեր և Ուրցաձոր գյ. 4 կմ, ▲1165 մ
• Մանկունք – Վեդի գետի աջ վտակ, Երկարություն 13–17 կմ, ակունքը ▲2800 մ, Գեղամա լեռների Ծաղկավետ լեռնագագաթի հարավային լանջեր
• Քաջառու/Դարբանդ – Ազատի վտակ, Երկարություն՝ 13–15 կմ, ակունքը ▲3100–3300 մ, Գեղասար լեռնագագաթի հարավ-արևմտյան լանջեր

• Նարեի ջրվեժ Խոսրովի անտառ արգելոցում (Դժոխքի ձոր)
• Աստղիկի ջրվեժ – Խոսրովի արգելոցի տարածքում, համարվում է գեղեցիկ ու զբոսաշրջային վայր
• Վահագնի ջրվեժ – Խոսրովի արգելոցում, Վահագն դիցի անունով
• Վեդի գետի փոքր ջրվեժներ – ձևավորվում են Վեդի գետի և նրա վտակների լեռնային մասերում, հատկապես գարնան ձնհալներից
• Խոսրովի արգելոցի ջրվեժներ – արգելոցի լեռնային գետակների վրա առաջանում են սեզոնային, փոքր ջրվեժներ (հատկապես Իծասարի և Մանկունքի լանջերից)

• Խոտորակն – Խոսրովի անտառ պետական արգելոցում
• Կաթնաղբյուր – Վեդի գետի աջափնյակ, Ջերմանիս գյուղատեղից 3 կմ հյուսիս-արևմուտք
• Բարակաջուր – Վեդի գետի աջափնյակ, Ջերմանիս գյուղատեղից 3 կմ հյուսիս-արևմուտք

Հանքային բուժիչ աղբյուրներ

• Ուրծի լեռներում – շուրջ 30 հանքային աղբյուր, «ARARAT» բնական հանքային ջրի արտադրության համար
• Սառնորակ աղբյուրներ Արտաշատի շրջակայքում – մի քանի փոքր աղբյուրներ, որոնք օգտագործվում են տեղացիների կողմից
• Խոսրովի անտառի աղբյուրներ – բնության մեջ պահպանված, մաքուր, լեռնային ջրեր

• Կարմրակ լիճ – ▲ 2350 մ, ◯ 0,6 հա, ▼, Գեղամա լեռների հարավի արևմտյան լանջին, Վեդի գետի աջափնյակում
• Կապույտ լիճ – ▲ 823 մ, ◯ 0,05 կմ², ▼3 մ, Հովտաշեն գյուղի մոտ
• Պղտոր լիճ – ▲ 2700 մ, ◯ 0,6 հա, ▼, Գեղամա լեռների հարավ-արևմտյան լանջին, Մանկունք գետի վերին հոսանքի մասում
• Վիշապալիճ – ▲ 2620 մ, ◯ 30 հա, ▼, Օգտագործվում է ոռոգման համար, գրանցված է ՀՀ ԲՆ բնության պետական հուշարձանների ցանկում, Գեղամա լեռներ, Գողթ գետի վերին հոսանքի շրջանում, Գեղարդավանքից հյուսիս

• Ազատի ջրամբար – Կառուցվել է 1976թ., Ազատ գետի միջին հոսանքում, ▲ ~1000 մ, ◯ ~2,85 կմ², ▼ ~72,4 մ, 70 մլն մ³, Լանջառատ գյուղի մոտ
• Զանգակատան ջրամբար – Կառուցվել է 1986թ., Արածո գետի վրա, ոռոգման համար, ▲ ~1850 մ, ◯ ~13,5 հա, 2 մլն մ³, Զանգակատուն գյուղից 3,5 կմ հյուսւս-արևելք, Հորթուն բնակավայրի մոտ
• Զանգակատան ջրամբար – Կառուցվել է 1986թ., Արածո գետի վրա, ոռոգման համար, ▲ ~1850 մ, ◯ ~13,5 հա, 2 մլն մ³, Զանգակատուն գյուղից 3,5 կմ հյուսւս-արևելք, Հորթուն բնակավայրի մոտ

• Կախանովի ջրանցք – կառուցվել է 1870–1874 թթ., երկարություն՝ 36 կմ, վերակառուցվել է 1930-ին
• Արտաշատի ջրանցք – կառուցվել է 1930 թ., երկարություն՝ 61 կմ

• Մարզը հարուստ է բնական ռեսուրսներով
• Լեռնային և հարթավայրային տարածքները հարմար են գյուղատնտեսության և արդյունագործական արտադրության համար
• Հողերի և ջրային ռեսուրսների շնորհիվ զարգացած է գյուղատնտեսությունը և ձկնաբուծությունը
• Արդյունաբերական օգտագործման հարմար՝ տրավերտին, կրաքար, ավազ, մարմար
• Արդյունաբերական օգտագործման հարմար՝ տրավերտին, կրաքար, ավազ, մարմար

Արարատի մարզը տնտեսապես Հայաստանի ամենազարգացած մարզերից է։ Արարատյան դաշտի մեծ մասը գտնվում է հենց այս մարզում, ինչի շնորհիվ այն տալիս է երկրի գյուղատնտեսական արտադրանքի զգալի մասը։

Արարատի մարզում հատկապես կարևոր է գյուղատնտեսական արտադրությունը։Սա Հայաստանի առավել յուրացված շրջաններից է՝ հարթավայրային հատվածները լայնորեն ծածկված են խաղողի և մրգատու այգիներով և բանջարաբոստանային մշակաբույսերի դաշտերով:

• Զարգացած է հատկապես երկրագործությունը, հիմնականում ոռոգվող համակարգերով, օգտագործելով գետերի ջուրը, արտեզյան հորերի ջուր և կաթիլային ոռոգում։
• Արարատյան հարթավայրով հոսող գետերը կարևոր են նաև ոռոգման համար։ Մարզի հյուսիսային սահմանով անցնում են Ազատ գետն ու նրա վտակ Գողթը։
• Գյուղատնտեսությունը հիմնականում ոռոգովի է․ օգտագործվում են գետերի ջրերը, ջրանցքները, արտեզյան հորերը և ժամանակակից կաթիլային ոռոգման համակարգերը։

• Մշակաբույսեր՝ ձմերուկ, դդում, սեխ, վարունգ, սոխ, լոլիկ, լոբի, սիսեռ, կանաչ և կարմիր պղպեղ
• Այգիներ՝ խաղող, ծիրան, դեղձ, կեռաս, սալոր, խնձոր, տանձ և այլ պտուղներ

Անասնաբուծություն և անասնապահություն

Լեռնային վայրերում զարգացած է հատկապես ոչխարաբուծությունը և խոշոր եղջերավոր անասնաբուծությունը։

Ձկնաբուծություն

• Արարատում արագ զարգանում է ձկնաբուծությունը՝ օգտագործելով արտեզյան ջրային ավազանները։
• Արտադրվում են ոչ միայն բուսակեր ձկներ, այլև սառնորակ ջրերում բուծվող ծիածանափայլ և գետի իշխան (կարմրախայտ)։
• Ձկնաբուծարանները հիմնականում կենտրոնացած են Մասիս համայնքի բնակավայրերում՝ Հովտաշատ, Սիս, Սիփանիկ, Հայանիստ, Դարբնիկ, Դաշտավան, Զորակ, Նիզամի, Սայաթ-Նովա, Ռանչպար, Նորամարգ։
• Բնակլիմայական պայմանները նպաստավոր են տարվա բոլոր եղանակներին ապրանքային ձկան արտադրության համար։

• Մարզում զարգացած է սննդի արդյունաբերությունը՝ մուրաբաներ, բնական հյութեր, պահածոներ, տոմատի մածուկներ։
• Հին ավանդույթներով պատրաստվում են Արարատյան արևահամ պտուղներից չրեր։
• Արարատի մարզը առանցքային է նաև հայկական ալկոհոլային խմիչքների արտադրությունում՝ կոնյակ, գինի, օղի։
• Հայտնի հանքային ջրեր՝ Արարատ և Վեդի, Արարատ ջուրը ունի 2400–2800 մգ/լ հանքայնացմամբ, հիդրոկարբոնատային, կալցիումա-натրիումային։

• Արարատի շրջակայքում արդյունահանում են տրավերտին, կրաքար, ավազ։
• Արարատ քաղաքում գործում է Արարատցեմենտ» գործարանը՝ Հայաստանը պորտլանդցեմենտ արտադրող երկու գործարաններից մեկը, պատկանելով Մուլտի Գրուպ կոնցեռնին։

ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ / ՍՊՈՐՏ

Հանրակրթական դպրոցներ

Մարզում գործում է 112 հանրակրթական դպրոց, որոնցից՝

• 86 միջնակարգ դպրոց
• 5 ավագ դպրոց

Դպրոցների տեղաբաշխումն ըստ բնակավայրերի՝

• 21 քաղաքներում
• 91 գյուղական բնակավայրերում

Գեղարվեստի և երաժշտական դպրոցներ

Կայանում են մարզի բոլոր քաղաքներում և գյուղերում՝

• Այգեզարդ (Աշուղ Կաղնու անվան արվեստի դպրոց)
• Մխչյան
• Քաղցրաշեն
• Նորաշեն
• Վերին Արտաշատ
• Շահումյան
• Արբաթ
• Արգավանդ
• «Արտաշատի գեղագիտական կենտրոն»

Մարզական կենտրոններ

• Արարատ քաղաքում գտնվում է «Այգ» ֆուտբոլային մարզադաշտը, որը հանդիսանում է «Այգ» մարզահամալիրի մի մասը։
• Մարզահամալիրը ներառում է՝
  • Փակ լողավազան
  • Մարզասրահ
  • Մինի ֆուտբոլի դաշտ և այլ սպորտային կառույցներ

Մշակույթի տուն և խմբակներ

• Մարզում գործում է մշակույթի տուն, որտեղ գործում են նկարչական, պարի և այլ խմբակներ ու համույթներ:

Ամո Խարազյանի անվան պետական թատրոն

• Հիմնադրվել է 1943 թ․՝ շահագործման հանձնված շենքում։1956 թ.-ին վերակազմվել է որպես միջշրջանային թատրոն՝ Ղամարլուում 1934–1956 թթ․ գործող պետական շրջանային թատրոնի հիման վրա (1921 թ.-ից եղել է սիրողական թատերախումբ)։ Թատրոնի շենքը մասամբ վերանորոգվել է 1998 թ.-ին։
• Թատրոնը հանդիսանում է մարզային մշակութային օջախ։ Ամեն տարի ցուցադրվում է ավելի քան 70 ներկայացում, այդ թվում՝3-4 պրեմիերա։Պարբերաբար թարմացվում և հարստացվում է խաղացանկը՝ բեմադրելով նոր ներկայացումներ և վերականգնելով հին ներկայացումները։

• Սպարապետ Վազգեն Սարգսյանի տուն-թանգարան
• Պարույր Սևակի տուն-թանգարան
• Զանգակատուն (Սովետաշեն գյուղ)

Արարատի մարզը համարվում է Հայաստանի զբոսաշրջային գլխավոր ուղղություններից մեկը՝ իր պատմամշակութային հուշարձաններով, բնական գեղեցկություններով և եզակի բնապահպանական տարածքներով։ Մարզի ցանկացած կետից երևում է բիբլիական ձյունագագաթ Արարատը, ինչը առավել կարևորում է մարզի տուրիստական գրավչությունը։ Արարատի տարածքում կան պետական հատուկ պահպանվող տարածքներ (ԲՀՊՏ), որտեղ զբոսաշրջիկները կարող են ծանոթանալ հազվագյուտ բուսական և կենդանական աշխարհին։ Զբոսաշրջային խոշոր կենտրոն է Խոր Վիրապի վանական համալիրը, որը Արարատի մարզին անփոխարինելի հմայք և խորհրդանշական արժեք է հաղորդում: Խոր Վիրապը Հայաստանի ամենաշատ այցելվող հնագույն սրբավայրերից մեկն է, ուր դեպի բիբլիական Արարատ լեռը բացվող վեհաշուք տեսարանը դարձրել է այն Հայաստանի կարևորագույն այցեքարտերից մեկը, ստեղծելով պատմության, մշակույթի ու բնության եզակի և ուշագրավ համադրություն:

Արարատ լեռան համայնապատկեր - Հայաստանի զբոսաշրջային գլխավոր գրավչությունը, լեռան բնական գեղեցկությունը:

Արարատյան դաշտ՝ մրգատու, խաղողի այգիներով, մշակաբույսերով - մրգատու, խաղողի այգիներով,մշակաբույսերով։

Ազատի ջրամբարի շրջակայք - ջրամբարի շրջակա բնության սքանչելի միջավայր՝ շրջապատված Երանոսի վեհաշուք լեռներով, ուր լճի ջրերի մեջ արտացոլվում են երկինքն ու ամպերը՝ յուրահատուկ տեսք տալով ջրամբարին: Հանգստի վայր, գեղեցիկ տարածք, նաև թռչունների համար կարևոր բնակավայր:

Արաքս գետի ավազան, մերձարաքսյան հարթավայրեր և փոքր լճակներ – հիանալի լանդշաֆտ, բնության գեղեցկություններ, ջրային էկոհամակարգեր, թռչնադիտարկման վայրեր:

Հատուկ պահպանվող տարածքներ (ԲՀՊՏ):

Բնության հուշարձաններ

• Բարակաղբյուրի կիրճ
• Հրեշտակների ձոր
• Խոր հոր անձավային համակարգ
• Մեծ հոր անձավային համակարգ
• Վեդի գետի ավազանի բրածո ֆաունա
• Ջերմանիսի բրածո ֆլորա
• «Հորթունի» բրածո ֆլորա

Պատմամշակութային հուշարձաններ

• Խոր Վիրապ վանական համալիր (127) - Լուսառատ գյուղից 1,6 կմ հյուսիս-արևմուտք, հայոց ամենանվիրական սրբավայրերից մեկը, կապված Գրիգոր Լուսավորիչի և քրիստոնեության հաստատման պատմության հետ:
• Արտաշատի և Դվինի հնավայրեր, Դվինի Ապակեբլուր բուրգը (128) - Հայաստանի պատմական մայրաքաղաքների ավերակները:
• Տափի բերդ (129) - X-XIII դարեր: Թաղածածկ, կիսաշրջանաձև աբսիդով, պարիսպներով և աշտարակներով:
• Հավուց Թառ վանական համալիր (130) - Գառնի գյուղից 2,8-3,4 կմ արևելք:
• XII դարի Սուրբ Կարապետ վանքը (131) - Լանջառ գյուղից 5,7-6,3 կմ հյուսիս-արևմուտք:
• Կաքավաբերդ (132) - Գառնի գյուղից 12,3-13 կմ հարավ-արևելք:
• Աղջոց վանք (133) - Գառնի գյուղից 6,1-6,5 կմ հարավ-արևելք:

ԼՈԳԻՍՏԻԿԱ

Մարզային նշանակության ճանապարհների ընդհանուր երկարությունը կազմում է 405 կմ։

Ավտոմայրուղիներ

• Արարատի մարզով անցնում է Մ-2 ավտոմայրուղին, որը կապում է մայրաքաղաք Երևանը Հարավային Հայաստանի և Իրանի պետական սահմանների հետ։
• Մ-2 ճանապարհը միջպետական նշանակության է և հանդիսանում է Հայաստանի ավտոմոբիլային ցանցի կարևորագույն հատվածներից մեկը։
• Ավտոճանապարհի երկարությունը 384,3 կմ է, որը Երևանից հասնելով Երասխ, Գորիս, Մեղրի բնակավայրեր, շարունակվում է մինչև Հայաստան–Իրան սահման:

Լեռնանցքներ

• Արարատ և Վայոց ձոր սահմանին՝ Մ-2 ճանապարհը բարձրանում է լեռներ
  • Ստորին հատվածը՝ Արարատյան դաշտ (մոտ 800 մ),
  • Միջին հատված՝ Պարույր Սևակ (նախկին Սևակավան, 1170 մ),
  • Վերին հատված՝ Զանգակատուն գյուղ (1650 մ)։
• Ճանապարհի լեռնային հատվածը Տիգրանաշենի ոլորաններն են, այնուհետև՝ Թուխ Մանուկի լեռնանցքը, որը կապող օղակ է երկու մարզերի միջև։
• Լեռնային լանջերին ձմռանը ճանապարհը երբեմն սառցակալում է, բայց հազվադեպ է դառնում անանցանելի։

Երկաթուղի

• Երասխ կայարանը գտնվում է Արարատի մարզի Երասխ գյուղում՝ Արաքս գետի ձախ ափին
• Հայաստանում տեղակայված վերջին երկաթուղային կայարանն է
• Բեռնափոխադրումներն ավարտվում են Արարատ կայարանում
• Էլեկտրական գնացքներով երթուղին սահմանափակ է, մշտական ուղևորափոխադրում չկա

Եզրափակիչ

Հայաստանի արևաշատ սրտում տեղակայված մարզը ունի զարգացման լայն հնարավորություններ՝ առաջին հերթին Արարատյան դաշտի բերրի հողերի և հինավուրց ավանդույթների շնորհիվ, որոնք ձևավորել են այգեգործության և գինեգործության հարուստ մշակույթ։ Խոր Վիրապի վանական համալիրը Հայաստանի ամենանշանակալի կրոնական ու պատմական վայրերից մեկն է, որը գտնվում է Թուրքիայի սահմանին մոտ, որտեղից բացվում է բացառիկ տեսարան՝ դեպի Արարատ լեռը: Խոսրովի անտառի դրախտային լանջերը, հինավուրց ծառերն ու վայրի կենդանական աշխարհը մարզին նվիրել են բնության և հոգևոր բերկրանքի եզակի մի անկյուն,ստեղծելով բնապատմական արժեքավոր տարածք։ Զարգացող արդյունաբերությունն ու լոգիստիկ ենթակառուցվածքները, նաև միջազգային մայրուղիները, մոտ ապագայում կարող են Արարատի մարզը դարձնել տուրիստական, տրանսպորտային և լոգիստիկ կարևոր կենտրոն։