Կոտայքի մարզի տարածքը հիմնականում լեռնային է, որին բնորոշ է հովիտներով կտրտված բարձրավանդակային ռելիեֆը։ Կոտայքի մարզի տարածքում համեմատաբար փոքր տարածության վրա կարելի է հանդիպել բարձրաբերձ լեռնագագաթներ, անդնախոր կիրճեր, լայն գետահովիտներ և փոքր թեքության սարավանդներ: Մարզի ռելիեֆը մեղմ ալիքավոր է, տեղ-տեղ բարձրանում են մնացորդային բլուրներ և խարամային կոներ։ Տարածքը հիմնականում ալիքավոր է․ ծածկված Գեղամա լեռների հրաբխային լավաներով և տուֆերով, մյուս կողմից՝ ծալքաբեկորային ծագում ունեցող Ծաղկունյաց լեռների մեղմաթեք լանջերն են՝ կտրտված բազմաթիվ մանր ձորակներով ու մի քանի խոշոր հովիտներով։

▲ Ամենաբարձր կետը՝ Աժդահակ լեռ– (3,597 մ)

Ծաղկունյաց լեռների բարձրագույն գագաթը՝ Թեղենիս լեռ – (2851 մ )

• ▲ Ամենացածր կետ՝ 900 մ ( Ազատ գետի կիրճում )
  
  Հայտնի լեռներ՝
  Թեժ լեռ
  Թեղենիս
  Երանոս
  Գութանասար
  Արա լեռ
  Հատիս

Լեռնագագաթներ (≥2000 մ)

1․ Աժդահակ – 3597 մ (Կոտայք/Գեղարքունիք)

2․ Սպիտակասար – 3555 մ (Արարատ/Կոտայք/Գեղարքունիք)

3․ Կարմիր Կատար – 3530 մ (Կոտայք/Գեղարքունիք)

4․ Արևմտյան Աղուսար – 3468 մ (Կոտայք/Գեղարքունիք)

5․ Աղուսարք – 3442 մ (Կոտայք/Գեղարքունիք)

6․ Արևելյան Աղուսար – 3434 մ (Կոտայք/Գեղարքունիք)

7․ Աղուսար – 3335 մ (Կոտայք/Գեղարքունիք)

8․ Գեղմաղան (Գեղա) – 3319 մ (Կոտայք/Գեղարքունիք)

9․ Նազելի (Մեծ Պայտասար) – 3312 մ (Կոտայք/Գեղարքունիք)

10․ Դիմացլեռ (Ոշթափա) – 3335 մ (Կոտայք)

11․ Ակնասար – 3264 մ (Կոտայք/Գեղարքունիք)

12․ Շամփրասար – 3259 մ (Կոտայք/Գեղարքունիք)

13․ Սևկատար – 3225 մ (Կոտայք/Գեղարքունիք)

14․ Սեղանասար – 3219 մ (Կոտայք/Գեղարքունիք)

15․ Շուշան – 3200 մ (Կոտայք/Գեղարքունիք)

16․ Նարինե – 3200 մ (Կոտայք/Գեղարքունիք)

17․ Պայտասար (Գեղադրասար) – 3177 մ (Կոտայք/Գեղարքունիք)

18․ Լճասար – 3153 մ (Կոտայք/Գեղարքունիք)

19․ Երիցասար – 3139 մ (Կոտայք/Գեղարքունիք)

20․ Թեժ լեռ – 3101 մ (Լոռի/Կոտայք)

21․ Մայմեխ – 3094 մ (Լոռի/Կոտայք)

22․ Մազազ – 3087 մ (Կոտայք/Գեղարքունիք)

23․ Մառախլապատ – 3034 մ (Կոտայք/Գեղարքունիք)

24․ Արտավազ – 2929 մ (Կոտայք)

25․ Գոմասար – 2885 մ (Կոտայք/Լոռի)

26․ Ուղտաքար – 2861 մ (Արագածոտն/Կոտայք)

27․ Թեղենիս – 2861 մ (Արագածոտն/Կոտայք)

28․ Ծաղկունյաց – 2821 մ (Կոտայք)

29․ Ճանճիկ – 2793 մ (Արագածոտն/Կոտայք)

30․ Կապանու– 2781 մ (Արագածոտն/Կոտայք)

31․ Մոխրասար – 2716 մ (Կոտայք)

32․ Թաթոսի քարափ – 2715 մ (Լոռի/Կոտայք)

33․ Արքայից լեռ – 2687 մ (Կոտայք/Արագածոտն)

34․ Թեղենյաց – 2659 մ (Կոտայք)

35․ Ձոր (Ծոր) – 2629 մ (Կոտայք/Գեղարքունիք)

36․ Դալար – 2616 մ (Կոտայք)

37․ Քարքարուտ – 2587 մ (Կոտայք)

38․ Արայի լեռ – 2577 մ (Կոտայք/Արագածոտն)

39․ Հատիս – 2528 մ (Կոտայք)

40․ Արզական – 2502 մ (Կոտայք)

41․ Մարիամ – 2499 մ (Կոտայք)

42․ Մենակսար – 2399 մ (Կոտայք)

43․ Կլոր Թառ – 2358 մ (Կոտայք)

44․ Գութանասար – 2300 մ (Արագածոտն/Կոտայք)

• Գեղամա լեռներ – ~70 կմ,բարձրագույն գագաթ՝ ▲Աժդահակ (3598 մ)։
• Փամբակի լեռներ – ~100 կմ, բարձր գագաթը՝ ▲Թեժ լեռ (3101 մ)։
• Ծաղկունյաց լեռներ – 42 կմ, բարձր գագաթ՝ ▲Թեղենիս լեռ (2851 մ, մարզի ամենաբարձր կետը)։
• Թեղենյաց լեռներ – ~10-15 կմ, Ծաղկունյաց լեռների հարավային ճյուղավորում, բարձրագույն գագաթ՝ ▲Թեղենիս լեռ (2851մ)։
• Մարմարիկի լեռնաշղթա – Ծաղկունյաց լեռների արևելյան ճյուղավորում։
• Երանոսի լեռներ – 41կմ երկարությամբ, Գեղամա լեռների հարավ-արևմտյան ճյուղավորումներն են՝ Արարատ և Կոտայք մարզերի սահմանագլխին: Միջին բարձրությունը՝ ▲Երանոս լեռ (1824 մ)։
• Ողջաբերդի լեռներ և լեռնաբազուկ – 12 կմ, Գեղամա լեռների հարավ-արևմտյան ճյուղավորությունը Կոտայքի հարավ-արևելքում՝ Ջրվեժ և Մուշաղբյուր գետերի միջև: Առավելագույն բարձրություն՝ ▲2200մ։ Հայտնի է քարանձավներով։

• Չարենցի կամար տանող ճանապարհ (Չարենցի ճեմալանջ) – լեռնանցքային հատվածով անցնող ճանապարհ է, որը տանում է դեպի դիտակետ. որտեղից բացվում է Արարատի տեսարանը։
• Գառնի – Գեղարդ ճանապարհ – Գառնիի կիրճով անցնող լեռնային ճանապարհ, որով հասնում են Գառնի և Գեղարդ։
• Գառնի-Լանջազատ ճանապարհ – Արարատի և Կոտայքի մարզերով 18 կմ ճանապարհային հատված, որը տանում է դեպի Գառնու տաճար, Խոր վիրապ, Դվինի հնավայր և Ազատի ջրամբար:
• Հրազդան-Սևան ճանապարհ – Հրազդանի կիրճով անցնող դեպի Սևան տանող բարձրադիր ճանապարհի անցումներ Կոտայքից Գեղարքունիք։
• Գետամեջ և Պտղնի լեռնային անցումներ – Դեպի Գետամեջ և Պտղնի գյուղեր տանող լեռնանցքային ճանապարհներ:

• Եղվարդի հարթավայր – ▲1200–1300 մ, Կոտայքի ամենահայտնի հարթավայրերից է Եղվարդ քաղաքի և հարակից գյուղերի շրջանում, լայն և բաց հարթություն՝ հարմար բնակեցման և գյուղատնտեսական Հյուսիսից եզավորվում է Արագածի տափարակ լանջերով, հարավից՝ Հրազդանի ձորով
• Հրազդանի հովիտ – ▲1700–1800 մ, Հրազդանի գոգահովիտը, որի գերակշիռ մասը զբաղեցնում է Հրազդան քաղաքը: Սարահարթը երեք կողմերից շրջապատված է բարձր լեռնաշղթաներով։ Հյուսիսից այն սահմանափակվում է Փամբակի լեռնաշղթայով, հարավ–արևմուտքից՝ Ծաղկունյաց, արևելքից և հարավ–արևելքից եզերվում է Գեղամա լեռնաշղթայի սարավանդակներով։ Հովտի համայնապատկերում առանձնանում են մի քանի բարձր գագաթներ՝ Թեղենիսը (2851 մ, Ծաղկունյաց), Մայմեխնը (3080 մ) և Թեժասարը (3100 մ, Փամբակ), ինչպես նաև արևելքի վրա տիրող Ցուլասարի զանգվածը (2390 մ)։

Կոտայքի մարզը հարուստ է մակերևութային ջրերով․ այստեղ սկիզբ են առնում բազմաթիվ գետեր ու աղբյուրներ, գտնվում են լեռնային լճեր: Մարզի ջրային համակարգում մեծ դեր ունեն տարբեր ժամանակներում այստեղ կառուցված ջրամբարներն ու ջրանցքները, որոնք կարևոր նշանակություն ունեն ինչպես բնության, այնպես էլ մարդու գործունեության համար։

• Մարզի գլխավոր ջրային զարկերակը Հրազդան գետն է՝ իր վտակներով, որը սկիզբ է առնում Սևանա լճից և հոսելով հարավ-արևմուտք՝ անցնում է մարզի կենտրոնով:
• Մարզի գետերի և գետակների մեծ մասը սկիզբ է առնում նրա լեռների և լեռնաշղթաների լանջերից, հաճախ՝ 2000-3000մ բարձրությունների վրա և հոսում բնության հիասքանչ վայրերով:
• Լեռնային լճերն ու լճակները նույնպես տարածված են՝ բոլորն ունեն հրաբխային ծագում և մաքուր, թափանցիկ ջուր։ Կոտայքի տարածքը հանդիսանում է ջրբաժանային շրջան, որտեղից սկիզբ առնող գետերը հոսում են դեպի Արարատյան դաշտ և Սևանի ավազան։

• Հրազդան գետ – Արաքսի ձախ վտակ, 141կմ երկարություն, ակունքը՝ Սևանա լիճ: Հոսքը՝ Գեղարքունիք, Կոտայք, Արարատ մարզերով և Երևանի միջով: Վտակները՝ Մարմարիկ, Ծաղկաձոր, Արայի գետ, Դալար և Գետառ:
• Ազատ գետ – Արաքսի վտակ, 55 կմ երկարություն, ակունքը՝ Գեղամա լեռների Սպիկասար լեռնագագաթի հարավարևմտյան լանջեր ▲ 3000-3200 մ : Հոսքը՝ Կոտայք և Արարատ մարզերով։ Գետի կիրճը հայտնի է Գառնու «Քարերի սիմֆոնիա» բնության հուշարձանով։
• Մարմարիկ – Հրազդանի աջ վտակ, 37 կմ երկարություն, ակունքը՝, Փամբակի լեռնաշղթայի հարավային լանջեր՝▲2520մ ԲԾՄ։
• Չորսելավ – Ազատ գետի աջ վտակ, ժամանակավոր հոսք, 35 կմ երկարություն, ակունքը՝ Գեղամա լեռնաշղթայի Աժդահակ լեռան արևմտյան լանջեր, ▲≥ 3500մ ԲԾՄ։
• Զառի սելավ –Ակունք գետի վտակ, 28 կմ երկարություն, ակունքը՝ Շամփրասար լեռնագագաթ՝▲ ≥ 3200 մ ԲԾՄ։
• Գետառ – Հրազդան գետի ձախ վտակ, 24 կմ երկարություն, ակունքը՝ Գեղամա լեռնաշղթայի արևմտյան լանջերից բխող Քառասունակն աղբյուրներ ▲ ≥ 1570 մ., Հոսքը՝ Կոտայքում և Երևանում:
• Ջրվեժ – Գետառի ձախ վտակ, 24 կմ երկարություն, ակունքը՝ Գեղամա լեռների հարավարևմտյան լեռնաճյուղի լանջեր՝▲ ≥ 3000 մ ԲԾՄ:
• Ոսկեջուր – Գողթ գետի վտակ, 21 կմ երկարություն, ակունքը՝ Սպիտակասար լեռան արևմտյան լանջեր՝▲ ≥ 3000 մ ԲԾՄ:
• Արագետ – Հրազդանի աջ վտակ, 17 կմ երկարություն, ակունքը՝ Ծաղկունյաց լեռների հարավային լանջեր՝▲ 2700 մ ԲԾՄ:
• Մեղրաձոր – Մարմարիկի ձախ վտակ, 14,7 կմ երկարություն, ակունքը՝ Փամբակի լեռների հարավային լանջեր՝▲ 2820 մ ԲԾՄ:
• Դալար – Հրազդանի աջ վտակ, 14 կմ երկարություն, ակունքը՝ Ծաղկունյաց լեռների արևելյան լանջեր՝▲ 2500 մ ԲԾՄ:
• Ծաղկաձոր – Մարմարիկ գետի ձախ վտակը, 12 կմ երկարություն, ակունքը՝ Ծաղկունյաց լեռների լանջեր, ▲ ≥ 2500 մ ԲԾՄ.: Ծաղկաձոր քաղաքը գետի ավազանն է:

Մարզում կան բազմաթիվ լեռնային ջրվեժներ, որոնցից առավել հայտնի են.

• Հանքավանի
• Մեղրաձորի
• Արզնու
• Գառնու ձորի սառցե ջրվեժ

Աղբյուրներ և հանքային ջրեր

• Քառասունակն աղբյուրներ – Հատիսի լեռնազանգվածի հարավային ստորոտում, օգտագործվում են Երևանի խմելու ջրամատակարարման համար։
• Գառնիի «Աղբրի աչք» – ամենահայտնի խմելաջրերից, ելքային հոսք՝ վայրկյանում 50 լիտր։
• Մեծ ճանաչում ունեն Հանքավան, Արզնի, Բջնի, Արզաքան հանքային աղբյուրները՝ իրենց ջերմուկաբուժական որակներով։
• Արզնու հանքային ջրերը հարում են գերմանական, լեհական և վրացական հայտնի ջերմուկների որակներին։
• Բջնի-Արզաքանի հանքային ջրերի ելքերը՝ Հրազդանի երկու ափերին, օժտված են միջազգային ջերմուկաբուժական որակներով և մոտ են Ֆրանսիական «Վիշի» Վիշի, լեհական «Կրինիցա», չեխական «Բիլինա», վրացական «Բորժոմի» հանքային ջրերին:
• Հրազդան գետի շրջակայքում և լեռների ստորոտներում նաև Հրազդան և Ազատ գետերի կիրճերում կան շատ ստորգետնյա ջրային հոսքեր և հանքային աղբյուրներ։

• Ակնա լիճ – ▲3032 մ, ◯ 0,53 կմ², ▼ 15մ, 💠 3,91 մլն մ³
  📍 Գեղամա լեռնաշղթա։
• Ապրեի / Լեռնանիստ լիճ – ▲ 2250 մ, ◯ 0,6 հա։
  📍 Լեռնանիստ գյուղի մոտ։
• Ծաղկունյաց լճեր – ▲ 2450 մ և 2420, սնուցվում են ձյան հալոցքներով ու անձրևաջրերով։
  📍Ծաղկունյաց լեռնաշղթայում, Աղվերանից հյուսիս-արևելք,
• Բարձրունի լիճ – ▲ 2470 մ, (500 մ երկարություն)
• Սագերի լիճ – ▲ 2230 մ, ◯ 0,8 կմ²,
  📍Գեղարդ գյուղից 4կմ հյուսիս։
• Լուսնալիճ – ▲ 3000 մ, ◯ 0,7 հա,
  📍Գեղամա լեռներում, Սևաբերդ գյուղի մոտ։
• Բազմալիճք – ▲ 3066 մ, ◯ 2 հա,
  📍 Սևաբերդից հարավ-արևմուտք։
• Ղազի լիճ – ▲ 2230 մ, ◯ 0,8 կմ² , ▼3մ,
  📍 Գեղամա լեռնավահանի հարավ-արևմուտքում։
• Գեղմաղան լիճ – ▲ 3319 մ, հրաբխային ծագման լճակ,
  📍 Գեղմաղան լեռան գագաթին, Գեղամա լեռնաշղթայի հյուսիս-արևմտյան հատվածում, Սևաբերդ գյուղից 7 կմ արևելք։

• Ակնա լճի ջրամբար – ▲ 3030 մ | ◯ 0.53 կմ² | ▼ 15 մ | 💠 3.91 մլն մ³: Ջրամբարը ստեղծվել է 1959 թ․՝ լիճը պատվարի միջոցով վերափոխելու արդյունքում, իսկ 1976 թ․ վերակառուցվել է։ Ձմռանը սառցակալում է։
  📍 Գեղամա լեռների մերձգագաթային սարավանդում՝ Ակնասար լեռան լանջին, Ծաղկաշենից 10 կմ արևմուտք։
• Աղբյուրակի (Հրազդանի) ջրամբար – ▲ ≈1700 մ ◯ 1.7 կմ²,▼14,5մ 💠5,6 մլն մ³ (օգտակար՝ 4.1 մլն մ³):
  Շահագործման է հանձնվել 1953թ․: Պատվարը՝ քարալցքային (117մ երկարությամբ, 14.5 մ բարձրությամբ)։ Սնվում է Հրազդան և Մարմարիկ գետերից և հանդիսանում է Սևան–Հրազդան կասկադի մաս՝ որպես Արգելի ՀԷԿ-ի կարգավորիչ ջրամբար։ Ձմռանը սառցակալում է։
  📍 Հրազդան գետի վրա՝ Հրազդան քաղաքի տարածքում։
• Մարմարիկի ջրամբար – ▲≈1900 մ , ◯ ≈1.0 կմ²,▼55 մ | 💠24 մլն մ³ (օգտակար՝ 23 մլն մ³):
  Կառուցվել է՝ 1974 թ․ վերականգնվել՝ 2011 թ․։ Նախատեսված է հիմնականում ոռոգման նպատակներով:
  📍 Մարմարիկ գետի վրա:
• Սևաբերդի ջրամբար – ▲≈2000 մ , ◯ 0,45 կմ²,▼37մ 💠6 մլն մ³: Շահագործման է հանձնվել 1983 թ․։ Ոռոգում է 1200 հա տարածություն, տարեկան 1,5 մլն մ³ ջուր տրամադրում է Կոտայքի ջրանցքին:
  📍 Գեղամա լեռնաշղթայի արևմտյան լանջին։

Ջրանցքներ և ջրատար համակարգեր

• Կոտայքի ջրանցք – Կառուցվել է՝ 1962 թ.: Ունի 43կմ երկարություն, 6 մ³/վրկ թողունակություն: Ոռոգում է Կոտայքի մարզի շուրջ 8,3 հզ. հա և Երևանի շրջակայքի 192հա հողատարածքներ։Ոռոգիչ ցանցը լիովին երեսապատված է։ Ակունքի աղբյուրների ջրերը օգտագործվում են նաև Երևանի ջրամատակարարման համար:
  📍 Սկիզբը՝ Սևան–Հրազդան կասկադի Արգելի ՀԷԿ-ի երրորդ աստիճանի դերիվացիոն ջրանցքից։
• Արզնու ջրանցք – Շահագործման է հանձնվել խորհրդային տարիներին: Ունի 8 կմ երկարություն: Սնվում է Հրազդանի ձախ ափից։ Ոռոգում է Կոտայքի մարզի հողատարածքները։
  📍 Արզնի գյուղի մոտ:
• Գառնու ջրանցք – Կառուցվել է՝ 1949 թ.,վերակառուցվել՝ 1972 թ.: Ունի 21,4 կմ երկարություն, 0.95 մ³/վ թողունակություն: Մինչև վերակառուցումը սնվում էր Գառնի և Գողթնի աղբյուրներից, իսկ 1973 թ․-ից ջուր է ստանում Ազատ գետից՝ 11 կմ ինքնահոս խողովակաշարով։ Ոռոգում է Գառնի գյուղի հողատարածքները։
  📍 Գառնի գյուղի տարածքում:
• Եղվարդի ջրանցք – Շինարարական շրջան՝ միջնադար: Երկարությունը՝ 13 կմ, թողունակությունը՝ 0.6 մ³/վ: Պատկանում է պատմական հիդրոտեխնիկական կառույցներին։ Ջրառը կատարվում է ոչ պատվարային եղանակով։ Ունի 2 ջրարգելակ վահան, թունել և 2 կամուրջ–անցում։ Ոռոգում է Արագյուղի և Բուժականի հողերը։
  📍 Սկիզբը՝ Բուժական գյուղի մոտ:
• Հրազդան–Սոլակի ջրանցք – Կառուցվել է՝ 1964 թ. Երկարությունը՝ 22.7 կմ (մայր ջրանցք՝ 12 կմ) Թողունակությունը՝ 1.1 մ³/վ Ջրառը կատարվում է ջրարգելակ կարգավորիչով։ Ոռոգում է Քաղսի, Սոլակ գյուղերի և Հրազդան քաղաքի հողատարածքները։
  📍 Սկիզբը՝ Հրազդանի ՀԷԿ-ի դերիվացիոն ջրանցքի 13-րդ կմ-ից:
• Քասաղի ջրանցք – Շահագործման է հանձնվել՝ 1973 թ Ընդհանուր երկարությունը՝ 19.3 կմ Թողունակությունը՝ 18 մ³/վ (մայր ջրանցք), ձախ ճյուղը՝ 16.4 մ³/վ, աջ ճյուղը՝ 1.65 մ³/վ: Կառուցվել է՝ Արզնի–Շամիրամ ջրանցքին լրացուցիչ ջուր մատակարարելու համար։ Անցնում է Քասաղի կիրճով, ներառում է 2.5 կմ երկարությամբ թունել և դյուկերային անցումներ։
  📍 Սկիզբը՝ Քասաղ գետից:

• Աղի հանքավայր (Էլար) – կերակրի աղ, արդյունաբերական օգտագործում։
• Ֆոսֆորիտ (Աբովյան) – Օգտագործվում է պարարտանյութերի արտադրության մեջ։
• Բազալտ – Հանքավայրեր՝ Ջրվեժ, Աբովյան, Արամուս, Գառնի, Աղչար, Գողթ։
• Անդեզիտ/անդեզիտաբազալտ – Արզնի, Կապուտան։
• Խարամ – Հանքավայրեր՝ Սբ. Սարի, Երատուբ, Գութանասար, Ձորաղբյուր։
• Տուֆ – Հանքավայրեր՝ Ձորաղբյուր, Առինջ, Կոտայք, Շահաբի, Գառնի, Սուրբսար, Ջրվեժ, Բալահովտ, Պտղնի, Ակունք։
• Կվարցային ավազներ (Էլար) – Օգտագործվում են ապակու արտադրության մեջ։
• Օբսիդիան – Տարածված է Հատիս լեռան հարավային և հարավ-արևմտյան լանջերին։
• Գիպս – Հանքավայրը գտնվում է Ջրվեժից 4 կմ հյուսիս-արևելք։
• Ոսկի (Մեղրաձոր) - Ոսկու պաշարներով հայտնի է Մեղրաձորի հանքավայրը։

Հրազդանի և Աբովյանի շրջակայքում հանքարդյունաբերությունը հիմնականում ապահովում է շինանյութերի՝ բազալտի, տուֆի և այլ հրաբխային ապարների արդյունահանումը։

Կոտայքի մարզը Հայաստանի խոշոր տնտեսական կենտրոններից է․ այստեղ կենտրոնացած է արդյունաբերության, էներգետիկայի, գյուղատնտեսության և սննդարդյունաբերության զգալի մասը։ Մարզում գործում է շուրջ 201 ձեռնարկություն:

Գլխավոր քաղաքներ

• Խոշոր քաղաքները (Հրազդան (1959), Աբովյան (1963), Չարենցավան (1961), Ծաղկաձոր (1958) ձևավորվել են հիմնականում որպես արդյունաբերական կենտրոններ։

Արդյունաբերության ճյուղեր

էներգետիկա

• Մարզում գործում են Հրազդանի ՋԷԿ-երը և ՀԷԿ-երը (17 ՀԷԿ և «Հրազդան-5» բլոկ)։
• Գործում է նաև «Արփինե-1» արևային էլեկտրակայանը (Renewable Caucasus Corporation, 2016)։

• Թանկարժեք ու կիսաթանկարժեք քարերի վերամշակում (ոսկի, ադամանդ)՝ ոսկի՝ Մեղրաձորում, ադամանդ՝ Նոր Հաճնում և Աբովյանում։

Այլ ճյուղեր

• Փայտամշակում
• Մեքենաշինություն
• Շինանյութերի արտադրություն (ցեմենտ)
• Հատուկ արտադրանք՝ ռադիոէլեկտրոնիկա: Կոտայքը տալիս է ՀՀ ռադիոէլեկտրոնիկայի արտադրանքի մոտ 20%-ը
• Ապակու ու բյուրեղապակու արտադրանքի 40%-ից ավելին «Սարանիստ» ընկերությունը:

Նոր ձեռնարկություններ

• «Արմբազալտ», «Սեմուր ընդ Կո» «Արփիմեդ»
• «Սեմուր ընդ Կո» «Արփիմեդ»
• Վերելակների արտադրություն

• Կաթնամթերք՝ «Թամարա», «Անի պրոդուկտ»
• Պահածոներ՝ «Արագած Ֆուդ»
• Մսամթերք՝ «Բեկոն»
• Ոչ ոգելից խմիչքներ, հանքային ջրեր և գարեջուր ՝ մոտ 12% ՀՀ արտադրանքից. «Սիփան», «Բջնի» և «Նոյ», «Կոտայք» գարեջրի գործարան:

Արտահանում

Արտադրանքը մատակարարվում է ներքին շուկային, ինչպես նաև արտահանվում է Ռուսաստան, Իրան, Վրաստան, Չինաստան, Բուլղարիա։

Կոտայքի մարզի բարենպաստ բնակլիմայական պայմանները թույլ են տալիս զարգացնել գյուղատնտեսության գրեթե բոլոր ճյուղերը։

• Ծխախոտագործություն
• Այգեգործություն (գործում են նաև ինտենսիվ այգիներ)։
• Պտղաբուծություն
• Բանջարաբուծություն (եգիպտացորեն , ցորեն , գարի, կարտոֆիլ , լոլիկ , վարունգ , սունկ , արևածաղիկ) և այլ մրգեր և հատապտուղներ

• Օրգանական գյուղատնտեսություն՝ ուսուցման կենտրոն («Կանաչ արահետ», Ձորաղբյուր)։
• Բրենդ համայնքներ՝ Արամուս, Արագյուղ, Նոր Հաճն, Պտղնի, Նոր Գեղ
• Մշակվում են ցորեն, գարի, եգիպտացորեն, կարտոֆիլ, արևածաղիկ, սունկ, տարբեր մրգեր և հատապտուղներ։

Անասնապահություն

• Թռչնաբուծություն՝ «Գետամեջ», «Լուսակերտ», «Արզնի»
• Ձկնաբուծություն
• Մեղվաբուծություն – էկոլոգիապես մաքուր մեղր
• Ֆերմերային տնտեսություններ՝ առաջին խոշոր մասնավոր օրինակ՝ «Արզնի» տոհմային ֆերմա:
• ՀՀ անասնապահության արտադրանքի 7, 6% բաժինը ընկնում է Կոտայքին

ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ

Կոտայքի մարզում գործում է 105 հանրակրթական ուսումնական հաստատություն, որոնցից՝

• 59 միջնակարգ դպրոց
• 31 հիմնական դպրոց
• 1 հատուկ դպրոց
• 11 ավագ դպրոց
• 2 կրթահամալիր (Աբովյանի և «Փոքր Մհեր»)
• 23 արվեստի, գեղարվեստի և երաժշտական դպրոց
• 6 պետական քոլեջ
• 5 արհեստագործական ուսումնարան
• 1 ոչ պետական դպրոց («Նոր Գեղիի»)
• 1 ոչ պետական բարձրագույն ուսումնական հաստատություն (Հրազդանի հումանիտար ինստիտուտ)

ԱՌՈՂՋԱՊԱՀՈՒԹՅՈՒՆ

Մարզում գործում են 35 առողջապահական ընկերություններ, ներառյալ՝

• 4 բժշկական կենտրոն
• 1 ծննդատուն
• 1 քաղաքային պոլիկլինիկա
• 1 մարզային արյան բանկ
• 2 առողջության կենտրոն (գյուղական համայնքներում)
• 26 առողջության առաջնային պահպանման հաստատություն

Կոտայքի մարզի մշակութային կյանքը կազմակերպում են՝

• 2 դրամատիկական թատրոն
• 1 տիկնիկային թատրոն
• 6 թանգարան
• 66 գրադարան
• 52 մշակույթի կենտրոն, մշակույթի տուն և ակումբ

Մշակույթի տներում գործում են ժողովրդական ստեղծագործության տարբեր խմբեր՝

• պարարվեստի
• թատերարվեստի
• կերպարվեստի
• երաժշտական արվեստի
• գորգագործության
• փայտարվեստի
• և այլ ուղղություններ

• Հրազդանի երկրագիտական թանգարան
• Աբովյանի հայ և ռուս ժողովուրդների բարեկամության թանգարան
• Օրբելի եղբայրների տուն-թանգարանը Ծաղկաձորում
• Նոր Հաճնի Կիլիկիայի հայերի պատմության թանգարան
• «Գառնի» պատմամշակութային արգելոց-թանգարան
• Հրազդանի պատկերասրահ:

Կոտայքի մարզը, շնորհիվ զարգացած ճանապարհային ցանցի և մայրաքաղաքին մոտ գտնվելու, դարձել է Հայաստանի զբոսաշրջության ամենաակտիվ կենտրոններից մեկը։ Այստեղ են տեղակայված ինչպես պատմամշակութային, այնպես էլ բնական տեսարժան վայրեր։

• Ակնա լիճ
• Արա լեռ և Թեժ լեռ
• Գառնիի կիրճ և «Քարերի սիմֆոնիա»
• Գութանասար
• Հատիս լեռ
• Թեղենիս լեռ
• Թառ լեռ (Կարմիր կատար)
• Հանքավան և Հանքավանի ջրաբանական արգելավայր

• Գառնու հեթանոսական տաճար
• Գեղարդավանք (ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում)
• Կեչառիս վանական համալիր
• Բջնիի բերդ

• Մշակութային տուրիզմ – Գառնու տաճար, Գեղարդավանք, հինավուրց եկեղեցիներ
• Բնության և էկո-տուրիզմ – Աղվերան, Հանքավան, Ծաղկաձոր,Արայի լեռան հարակից տարածքներ
• Արկածային տուրիզմ – լեռնային քայլարշավներ, քարանձավային ուղիներ, Զիփ-լայն
• Ակտիվ հանգիստ – ռաֆտինգ Հրազդան գետում, դահուկային սպորտ՝ Ծաղկաձորում
• Գյուղական և ագրո-տուրիզմ – գյուղական կյանքին մոտիկից ծանոթանալու հնարավորություն
• Գաստրո - և գինու տուրիզմ – տեղական ուտեստներ, գինեգործություն
• Առողջարանային և առողջապահական տուրիզմ – Արզնի Աղվերան, Հանքավան- առողջարաններ և հանգստյան գոտիներ

• Ծաղկաձոր – Հայաստանի գլխավոր լեռնադահուկային կենտրոն
• Բազկաթոռային ճոպանուղի
• Միջազգային մարզահամալիր և սահուղիներ

Զբոսաշրջային ենթակառուցվածքներ

• Հյուրանոցներ և հյուրատներ
• Հանգստյան տներ և առողջարաններ
• Զբոսաշրջային համալիրներ գրեթե բոլոր բնակավայրերում

Կոտայքի մարզն ունի ռազմավարական դիրք՝ գտնվելով երկրի գրեթե կենտրոնում և սահմանակցելով 5 մարզերի ու մայրաքաղաք Երևանի հետ։ Դա մարզին տվել է կարևոր լոգիստիկ նշանակություն։

Ավտոճանապարհներ

• Մարզով անցնում են Հայաստանի համար առանցքային մայրուղիներ․ Մարզի կենտրոնական մասով անցնում է
  • Մ4 Երևան–Հրազդան–Սևան մայրուղին
• Երևան–Սևան ճանապարհը հատում է ամբողջ մարզը հարավից հյուսիս, դարձնելով այն լոգիստիկ կենտրոն։
• Ճանապարհային ցանցը բավարարում է միջազգային չափանիշներին և ապահովում է կապը ոչ միայն համայնքների, այլև պատմամշակութային վայրերի հետ։
• Տեղական քաղաքային և գյուղական համայնքները միմյանց հետ կապվում են համեմատաբար լավ զարգացած ճանապարհային ցանցով։

Լեռնանցքներ

• Կոտայքի մարզը հարևան մարզերի և մայրաքաղաքի հետ կապվում է Հայաստանի կարևոր լեռնանցքներից մեկով: Ամենանշանակալին Ձորաղբյուր–Սոլակ–Ջրաբերդ լեռնանցքն է, որն ապահովում է ուղիղ ելք դեպի Հրազդան ու Սևանի ավազան։
• Մարզի ճանապարհային ցանցում կարևոր դեր ունեն նաև Ծաղկաձորի և Արզնու լեռնանցքները, որոնք հնարավորություն են տալիս կարճ ժամանակում հասնել ինչպես Սևան, այնպես էլ Երևան։
• Լեռնանցքները նպաստում են տուրիստական հոսքերի ակտիվությանը՝ ապահովելով հասանելիություն դեպի Գառնի, Գեղարդ, Ծաղկաձոր, Աղվերան և այլ հայտնի վայրեր։

Տրանսպորտային հաղորդակցություն

• Մարզով անցնող Մ4 Երևան–Սևան–Իջևան միջպետական մայրուղին, ինչպես նաև մի շարք երկրորդական ճանապարհներ Կոտայքի մարզը կապում են հարևան մարզերի հետ։
• Մարզը ամբողջությամբ երկրի մյուս մասերի հետ հաղորդակցվում են կանոնավոր մինի-ավտոբուսներով։
• Մարզի բոլոր քաղաքները Երևանի հետ ևս կապված են փոքրիկ ավտոբուսային երթուղիներով (աշխատում են ողջ օրվա ընթացքում)։
• Մարզը հարակից է Հայաստանի հիմնական սպառողական շուկային, ինչը խթանում է տնտեսության տարբեր ոլորտների ընդլայնմանը։

Երկաթուղի

• Մարզի կենտրոնական մասով անցնող Մ4 Երևան–Հրազդան–Սևան մայրուղին և Երևան–Հրազդան–Իջևան երկաթգիծը սպասարկում են նաև Շորժա և Սևանա լիճ երթուղիները։
• Տարածքի հյուսիս-արևմուտքով անցնում է Երևան–Սևան–Շորժա երկաթգծի 27 կմ-ոց հատվածը
• «Հարավկովկասյան երկաթուղի» ընկերությունը կազմակերպում է սեզոնային էլեկտրագնացքներ հանգստացողների համար։
• Գլխավոր կայարանը գտնվում է Աբովյան քաղաքում։

Բեռնափոխադրումներ

• Կոտայքի մարզը, գտնվելով մայրաքաղաքին մոտ և ունենալով զարգացած ճանապարհային ցանց, բեռնափոխադրումների համար կարևոր հանգույց է։ Սա հնարավորություն է տալիս արագ և արդյունավետ կազմակերպել ինչպես ներքին, այնպես էլ միջազգային բեռնափոխադրումներ ։
• Բեռնափոխադրումների մեծ մասը իրականացվում է ավտոմոբիլային տրանսպորտով․ Կոտայքում գործում են տարբեր բեռնափոխադրող ընկերություններ և լոգիստիկ ծառայություններ, որոնք սպասարկում են Երևան-Սևան ուղղությունը, ինչպես նաև կապ են ապահովում դեպի Վրաստան։
• Հրազդանի և Աբովյանի տարածքները ունեն արդյունաբերական կենտրոններ, որոնք պահանջում են մեծածավալ բեռների տեղափոխում։
• Կոտայքի զարգացած ուղևորաբեռնափոխադրումների ցանցը ապահովում է կապը ինչպես երկրի ներքին շրջանների, այնպես էլ միջազգային ուղիների հետ։

ԵԶՐԱՓԱԿԻՉ

Մայրաքաղաքին մոտ գտնվելու շնորհիվ Կոտայքի մարզը դարձել է տուրիստական, արդյունաբերական և լոգիստիկ կենտրոն։ Եթե արդյունաբերական կենտրոններ Աբովյանը և Հրազդանը մարզին տալիս են տնտեսական նշանակալի դեր, ապա լեռնաշղթաները, գետերը և առողջարանները բացում են զբոսաշրջային լայն հնարավորություններ:

Այստեղ են գտնվում Հայաստանի ամենահայտնի տեսարժան վայրերը.
Գառնիի հեթանոսական տաճարը
Գեղարդավանքը
Ծաղկաձորի առողջարանային քաղաքը

Այսպիսով, Կոտայքը հանդիսանում է բազմակողմանի մարզ, որտեղ համատեղվում են հնագույն անցյալը և ժամանակակից զարգացումները, դարձնելով այն Հայաստանի կարևորագույն մարզերից մեկը։